Η έλλειψη βιταμίνης B12 μπορεί να ξεκινήσει ύπουλα και να εκδηλωθεί με πολλούς τρόπους. Ιδιαίτερα επικίνδυνες είναι οι επιπτώσεις της στο νευρικό σύστημα, όμως αν η έλλειψη διαγνωστεί έγκαιρα, τα νεύρα μπορούν να προστατευτούν αποτελεσματικά. Αν η ανεπάρκεια δεν εντοπιστεί και δεν αντιμετωπιστεί εγκαίρως, υπάρχει κίνδυνος για μόνιμες βλάβες.

Η βιταμίνη B12 – γνωστή και ως κοβαλαμίνη – είναι απαραίτητη για τον οργανισμό μας. Παίζει κεντρικό ρόλο στον σχηματισμό των ερυθρών αιμοσφαιρίων, προάγει την ανάπτυξη και τη διαίρεση των κυττάρων και είναι ζωτικής σημασίας για τη λειτουργία του νευρικού συστήματος.

Συνήθως, η έλλειψη βιταμίνης B12 είναι σπάνια στον γενικό πληθυσμό, καθώς οι ανάγκες καλύπτονται μέσω της διατροφής. Ωστόσο, για τους ηλικιωμένους τα δεδομένα αλλάζουν: μελέτες δείχνουν ότι περίπου ένας στους τέσσερις ανθρώπους άνω των 65 ετών δεν λαμβάνει επαρκή ποσότητα βιταμίνης B12.

Αναγνωρίστε τα τυπικά συμπτώματα – Τι πρέπει να προσέξετε

Τα συμπτώματα αναπτύσσονται συνήθως σταδιακά, είναι συχνά μη ειδικά στην αρχή και εξελίσσονται σε διάστημα μηνών ή ετών.

Νευρολογικά προειδοποιητικά σημάδια (Νευρικό Σύστημα)

• Μυρμήγκιασμα, μούδιασμα ή αίσθηση “βελονιάσματος” στα χέρια, τα μπράτσα, τα πόδια και τα πέλματα.

• Καυστική γλώσσα (Γλωσσίτιδα Hunter).

• Αστάθεια στη βάδιση, αυξημένος κίνδυνος πτώσεων.

• Μυϊκή αδυναμία, που μπορεί να φτάσει μέχρι και την παράλυση.

• Ζάλη και διαταραχές ισορροπίας.

• Διαταραχές συγκέντρωσης και μνήμης.

• Καταθλιπτική διάθεση, έλλειψη κινήτρου.

Συμπτώματα λόγω μειωμένης αιμοποίησης

• Χρόνια κόπωση και εξάντληση.

• Ωχρότητα δέρματος.

• Ταχυπαλμία ή δύσπνοια κατά την κόπωση.

• Μειωμένη απόδοση και αίσθημα αδυναμίας.

Περίπου το ένα τέταρτο των πασχόντων εμφανίζει σαφή σημάδια πολυνευροπάθειας (βλάβη στα περιφερικά νεύρα). Σε σοβαρές περιπτώσεις, η έλλειψη χωρίς θεραπεία μπορεί να οδηγήσει ακόμη και σε άνοια, αποτελώντας μία από τις πιο συχνές θεραπεύσιμες αιτίες γνωστικής εξασθένησης.

Αιτίες και Ομάδες Υψηλού Κινδύνου

Η έλλειψη βιταμίνης B12 μπορεί να οφείλεται σε διάφορους παράγοντες:

1. Διαταραχές απορρόφησης (Δυσαπορρόφηση): Μπορεί να προκληθούν από φλεγμονή του γαστρικού βλεννογόνου (ατροφική γαστρίτιδα), νόσο του Crohn, επεμβάσεις στο γαστρεντερικό σύστημα ή έλλειψη του ενδογενούς παράγοντα (intrinsic factor), που είναι απαραίτητος για την απορρόφησή της.

2. Φάρμακα: Η μακροχρόνια λήψη μετφορμίνης (για τον διαβήτη) ή αναστολέων αντλίας πρωτονίων (PPI, π.χ. ομεπραζόλη, παντοπραζόλη για τις καούρες) μπορεί να αυξήσει σημαντικά τον κίνδυνο.

3. Κακή διατροφή: Οι άνθρωποι που ακολουθούν vegan διατροφή χωρίς λήψη συμπληρωμάτων κινδυνεύουν ιδιαίτερα, καθώς η βιταμίνη βρίσκεται σχεδόν αποκλειστικά σε ζωικά τρόφιμα. Αυξημένο κίνδυνο έχουν και οι χορτοφάγοι (vegetarians).

4. Ηλικία: Με το πέρασμα του χρόνου, η ικανότητα του σώματος να απορροφά τη B12 από την τροφή μειώνεται.

5. Εγκυμοσύνη και Θηλασμός: Κατά τη διάρκεια αυτών των περιόδων οι ανάγκες του οργανισμού είναι αυξημένες.

Διάγνωση και Θεραπεία

Πώς διαπιστώνεται η έλλειψη:

• Εξέταση αίματος: Επίπεδα ολικής βιταμίνης B12 (<200 ng/l υποδηλώνουν έλλειψη).

• Ολο-τρανσκοβαλαμίνη (Holo-TC): Θεωρείται πιο αξιόπιστος πρώιμος δείκτης για την ενεργή, διαθέσιμη βιταμίνη.

• Μεθυλμαλονικό οξύ (MMA) και Ομοκυστεΐνη: Αυξάνονται σε περίπτωση έλλειψης B12 και λειτουργούν ως πρόσθετες παράμετροι.

Προστασία των νεύρων – Η σωστή αντιμετώπιση:

• Συμπληρώματα (δισκία, σταγόνες): Για ήπιες έως μέτριες ελλείψεις.

• Ενέσεις: Σε περιπτώσεις σοβαρής έλλειψης ή διαταραχής της απορρόφησης.

• Προσαρμογή διατροφής: Κατανάλωση κρέατος, ψαριού, αυγών και γαλακτοκομικών. Στη vegan διατροφή, η λήψη συμπληρωμάτων είναι απαραίτητη.

Λεκτίνη στα όσπρια

Τα όσπρια περιέχουν Λεκτίνη (Φυτοαιμοσυγκολλητίνη)η πρόσληψη μπορεί να προκαλέσει κοιλιακό πόνο και ναυτία. Σε σοβαρές περιπτώσεις, μπορεί να εμφανιστεί αιματηρή διάρροια, πυρετός και πτώση της αρτηριακής πίεσης. Τα συμπτώματα συνήθως 2 έως 3 ώρες μετά την πρόσληψη. Τα παιδιά κινδυνεύουν περισσότερο λόγω του χαμηλού σωματικού τους βάρους.

Γλυκοαλκαλοειδή σολανίνη στα τρόφιμα Solanacea (πατάτες, ντομάτες, μελιτζάνες)

Η δηλητηρίαση από σολανίνη εμφανιζόταν πολύ συχνά, ειδικά με τη μορφή «βαριού στομάχου» και ναυτίας; Έχουν επίσης περιγραφεί θάνατοι. Πρακτικά έχει εξαφανιστεί σήμερα λόγω των χαμηλών συγκεντρώσεων νέων ποικιλιών που καλλιεργούνται. Τα πρώτα συμπτώματα δηλητηρίασης από αλκαλοειδή, όπως υπνηλία, υπερευαισθησία στην αφή (υπεραισθησία) και δυσκολία στην αναπνοή (δύσπνοια) εμφανίζονται σε ενήλικες μετά από κατάποση περίπου 200 mg.

Η μέση δόση των 200 mg, στην οποία μπορεί να εμφανιστούν τα πρώτα συμπτώματα δηλητηρίασης, αντιστοιχεί στην κατανάλωση περισσότερων από 2,8 κιλών αμαγείρευτης και μη αποφλοιωμένης πατάτας νέων ποικιλιών με 7 mg σολανίνης/100 g.

Ο ΠΟΥ WHO καθορίζει δόσεις 3 έως 6 mg  γλυκοαλκαλοειδών ανά κιλό σωματικού βάρους ως θανατηφόρα δόση για τον άνθρωπο.

Γλυκοσιδάσες σε πικραμύγδαλα, σπόροι κερασιού σε σπόρια μήλου κ.α.

Οι ενώσεις αυτές είναι τοξικές επειδή, όταν καταναλωθούν από το στόμα, κάποια ειδικά ένζυμα, οι γλυκοσιδάσες, τα διασπούν με αποτέλεσμα να παράγεται κυάνιο.

Κουμαρίνη στην κανέλα

Όταν λαμβάνεται σε μεγάλες ποσότητες, η κουμαρίνη προκαλεί έντονους πονοκεφάλους, εμετούς, ζάλη και αϋπνία. Ακόμη υψηλότερες δόσεις μπορεί να προκαλέσουν κεντρική παράλυση, αναπνευστική ανακοπή και κώμα. Επιπλέον, ηπατική και νεφρική βλάβη έχουν παρατηρηθεί σε πειράματα σε ζώα.

Η θανατηφόρα δόση (LD50) είναι 293 mg/kg από το στόμα σε αρουραίους και 202 mg/kg σωματικού βάρους σε ινδικά χοιρίδια.

Η Μυριστίνη είναι μια τοξίνη που περιέχει Μοσχοκάρυδο

Στην καθαρή του μορφή, η μυριστικίνη είναι μια τοξίνη. Η υψηλή πρόσληψη μοσχοκάρυδου που περιέχει ποσότητες μπορεί να οδηγήσει σε δηλητηρίαση από μυριστικίνη. Το έλαιο είναι άχρωμο ή ελαφρά κίτρινο, μυρίζει και έχει τη γεύση του μοσχοκάρυδου. Συμπτώματα δηλητηρίασης μπορεί να εμφανιστούν από μια ποσότητα περίπου 1 έως 2 mg μυριστίνης ανά κιλό σωματικού βάρους, αυτό μπορεί να επιτευχθεί σε ενήλικες με την πρόσληψη μόνο ενός μοσχοκάρυδου.

Το Οξαλικό οξύ περιέχεται στο σπανάκι, παντζάρια, μπάμιες, αντίδια και μαύρο τσάι

Tο οξαλικό οξύ δυσκολεύει την απορρόφηση του σιδήρου από τα έντερα. Σε υψηλές δόσεις επηρεάζει την νεφρική λειτουργία

Η βιταμίνη D είναι ένα θέμα που προκαλεί πολλές συζητήσεις. Υπάρχουν πολλές έρευνες με αντικρουόμενα αποτελέσματα και διαφορετικές απόψεις, κάτι που δυσκολεύει την εύρεση σαφών απαντήσεων σχετικά με τη χρήση της βιταμίνης D.